Duizeligheid die blijft terugkomen: waarom gerichte oefentherapie verschil kan maken

Duizeligheid is een klacht die moeilijk in één omschrijving past. De ene persoon ervaart een draaiend gevoel, terwijl een ander vooral onzekerheid bij lopen, een licht gevoel in het hoofd of instabiliteit in drukke omgevingen merkt. Wanneer klachten blijven terugkomen, kan dat het dagelijks leven behoorlijk beïnvloeden. Werken, autorijden, boodschappen doen of zelfs rustig door een winkel lopen kan ineens veel energie vragen. Oefentherapie bij duizeligheid wordt daarom niet alleen gekeken naar het moment waarop iemand duizelig wordt, maar ook naar beweging, balans, kijkgedrag en de situaties waarin klachten ontstaan of toenemen.

Duizeligheid is geen diagnose op zichzelf

Het woord duizeligheid beschrijft een ervaring, maar zegt nog niet wat er precies aan de hand is. Draaiduizeligheid kan bijvoorbeeld anders aanvoelen dan een onzeker of zweverig gevoel. Ook de duur van een aanval, de bewegingen die klachten uitlokken en bijkomende verschijnselen geven belangrijke informatie.

Sommige klachten hangen samen met het evenwichtsorgaan in het binnenoor. Andere vormen ontstaan nadat een eerdere verstoring grotendeels is hersteld, terwijl het brein nog sterk blijft reageren op beweging of visuele prikkels. Daarnaast kunnen spanning, vermoeidheid, angst en hyperventilatie de beleving van duizeligheid versterken. Juist daarom is een gerichte beoordeling belangrijk.

Waarom bewegen soms juist klachten oproept

Wie duizelig is, gaat beweging vaak voorzichtig benaderen. Dat is begrijpelijk. Een snelle hoofdbeweging, bukken, omkijken of lopen door een supermarkt kan immers direct klachten geven. Toch kan langdurig vermijden ervoor zorgen dat het systeem minder kans krijgt om zich opnieuw aan beweging aan te passen.

Bij vestibulaire revalidatie wordt beweging doelgericht ingezet. De oefeningen worden zo gekozen dat het evenwichtssysteem en de hersenen opnieuw leren omgaan met prikkels die klachten veroorzaken. Dat kan bestaan uit hoofdbewegingen, blikstabiliteitsoefeningen, balanstraining, looptraining of visuele training. De opbouw gebeurt geleidelijk, omdat te zwaar oefenen onnodig veel klachten kan oproepen en te licht oefenen soms onvoldoende prikkel geeft.

De kunst zit dus niet in zo veel mogelijk doen. Het gaat om passend oefenen, regelmatig herhalen en voortdurend beoordelen wat het lichaam aankan.

BPPD vraagt om een andere aanpak

Een bekende oorzaak van kortdurende draaiduizeligheid is BPPD. Hierbij kunnen kleine kristallen in het evenwichtsorgaan op een plaats terechtkomen waar ze bij bepaalde hoofdbewegingen een verkeerde prikkel veroorzaken. Typische klachten kunnen optreden bij omrollen in bed, omhoogkijken, bukken of gaan liggen.

Bij een vermoeden van BPPD is eerst onderzoek nodig om vast te stellen welk deel van het evenwichtsorgaan betrokken is en aan welke zijde het probleem zit. Daarvoor kunnen specifieke positietesten worden gebruikt. Als het beeld past bij BPPD, kan vervolgens een gerichte repositiemanoeuvre worden uitgevoerd. Dat is wezenlijk anders dan algemene balans- of conditietraining.

Wanneer klachten blijven bestaan na een verstoring

Na bijvoorbeeld neuritis vestibularis of uitval van een evenwichtsorgaan kan de acute fase voorbijgaan, terwijl iemand nog last houdt van onzeker lopen, snelle vermoeidheid, bewegingsgevoeligheid of problemen bij kijken tijdens het lopen. De hersenen moeten dan leren compenseren voor veranderde informatie uit het evenwichtssysteem.

Vestibulaire revalidatie richt zich op dat aanpassingsproces. Door oefeningen steeds opnieuw uit te voeren, kan het brein efficiënter leren omgaan met verschillen tussen informatie uit de ogen, spieren en het evenwichtsorgaan.

Het tempo verschilt per persoon. Oefenen in een stille behandelkamer is iets anders dan functioneren op een druk station, in een winkel of tijdens een wandeling met veel visuele prikkels. Daarom wordt een traject meestal afgestemd op concrete situaties uit het dagelijks leven.

De rol van spanning en onzekerheid

Duizeligheid heeft niet alleen een lichamelijke kant. Wie onverwacht zijn evenwicht verliest of bang is om opnieuw een aanval te krijgen, kan bewegingen anders gaan uitvoeren. Sommige mensen gaan stijver lopen, houden hun hoofd zo stil mogelijk of vermijden drukke omgevingen. Daardoor kan de aandacht voor lichamelijke signalen steeds groter worden.

Bij langdurige klachten, waaronder PPPD, kan daarom naast vestibulaire training ook aandacht nodig zijn voor gedrag, spanning en de manier waarop iemand op klachten reageert. Oefentherapie kan dan worden gecombineerd met technieken uit psychosomatische therapie en ACT. Het doel is niet om klachten weg te redeneren, maar om beweging en dagelijks functioneren stap voor stap minder afhankelijk te maken van angst voor duizeligheid.

Wat een gespecialiseerde aanpak praktisch betekent

Een traject begint idealiter met meer dan de vraag hoe vaak iemand duizelig is. Er wordt gekeken naar het ontstaan van de klachten, de duur, uitlokkende bewegingen, balans, kijkgedrag, vermoeidheid en de invloed op dagelijkse activiteiten. Ook eerdere diagnoses en onderzoeken kunnen relevant zijn.

Oefentherapie ’t Hart in Rotterdam richt zich specifiek op duizeligheidsklachten en evenwichtsstoornissen. Binnen de praktijk wordt onder meer gewerkt met vestibulaire revalidatie, behandeling van BPPD en begeleiding bij klachten na neuritis vestibularis, PPPD en uitval van het evenwichtsorgaan. De praktijk onderhoudt daarnaast contact met medisch specialisten en andere behandelaars rond vestibulaire problematiek.

Die gespecialiseerde focus is relevant wanneer klachten niet eenvoudig verdwijnen of wanneer iemand merkt dat gewone activiteiten steeds meer worden vermeden. Een behandeling kan dan worden opgebouwd rond situaties die in het dagelijks leven problemen geven, zodat oefenen direct aansluit op wat iemand weer wil kunnen doen.

Wanneer medisch onderzoek belangrijk blijft

Niet iedere vorm van duizeligheid hoort direct bij oefentherapie thuis. Nieuwe, plotselinge of sterk afwijkende klachten kunnen reden zijn om eerst medisch te worden beoordeeld. Dat geldt zeker wanneer duizeligheid samengaat met neurologische verschijnselen, plots gehoorverlies, ernstige hoofdpijn of andere onverwachte symptomen.

Ook wanneer al een diagnose is gesteld, blijft samenwerking tussen verschillende zorgverleners waardevol. Duizeligheid kan meerdere systemen raken en soms verandert het klachtenbeeld tijdens herstel. Goede begeleiding betekent daarom ook herkennen wanneer verder onderzoek nodig is en wanneer juist gerichte training, gewenning en praktische oefening passend zijn.

Voor mensen die al langere tijd beperkt worden door duizeligheid, kan het helpen om niet alleen te vragen waardoor de klacht ontstaat, maar ook welke bewegingen, situaties en prikkels het herstel op dit moment in de weg staan. Dat levert vaak een bruikbaar vertrekpunt op voor verdere begeleiding.